Czy można zdać egzamin ósmoklasisty na 100%, nie czytając ani jednej lektury?

Pomiędzy stepami Krymu, latarnią w Aspinwall, konarami czarnoleskiej lipy a Planetą B 612 krążą myśli ósmoklasistów. Im bliżej kwietnia, tym bardziej gorączkowo powtarzają oni elementy świata przedstawionego w lekturach obowiązkowych, mniej żarliwie w uzupełniających. Odtwarzają szczegóły fabuły, przywołują najistotniejsze cechy bohaterów, wyszukują w pamięci motywy i tematykę omówionych utworów. Towarzyszy temu nierzadko napięcie, nerwowość, chaos myśli. Skąd bierze się podenerwowanie? Czemu uczniowie obawiają się zadań na podstawie lektur na egzaminie ósmoklasisty z języka polskiego?

Odpowiedź nasuwa się sama – gros ósmoklasistów nie czyta lektur. Swoją niechęć argumentują rozmaicie – brakiem czasu, niezrozumieniem języka innych epok, znudzeniem, awersją do literatury pięknej. Czy można na sto procent zdać egzamin ósmoklasisty z języka polskiego, nie czytając ani jednej lektury?

Uczestnicy kursów w Pracowni z Oknem na Świat podkreślają, że wszelkie powtórki lektur, dyskusje na ich temat, zadania (im ich więcej, tym lepiej) bardzo im pomagają podczas przygotowania do egzaminu. Nic w tym dziwnego – znakomita większość poleceń w arkuszu na egzaminie ósmoklasisty z języka polskiego sprawdza znajomość tekstów literackich. Wymagana jest na przykład umiejętność rozpoznania kwestii wypowiadanych przez postacie, przypisanie cytatów konkretnych bohaterom, wskazywanie autora i tytułu utworu, z którego pochodzi przytoczony fragment.

Warto zwrócić uwagę na diametralną zmianę w sposobie testowania kompetencji literackich w stosunku do odchodzącego w zapomnienie egzaminu gimnazjalnego. Do tej pory zadania konstruowane były przede wszystkim wokół fragmentów tekstów zamieszczanych w arkuszu, co wymagało głównie umiejętności czytania ze zrozumieniem i wyciągania informacji z krótkich partii materiału, niekoniecznie wcześniej poznanego. Podczas egzaminu ósmoklasisty z języka polskiego znajomość tekstów sprawdzana jest rzetelnie i drobiazgowo.

Co ważne, egzamin ósmoklasisty z języka polskiego przenosi punkt ciężkości na sprawdzenie umiejętności argumentowania, wnioskowania, formułowania opinii, oczywiście w dużej mierze w oparciu o lektury. Nie wystarczy zatem mechaniczne wykucie, stworzenie w głowie partycji z danymi dotyczącymi tekstów obowiązkowych. Trzeba wykazać, że rozumie się sens poznanych utworów, że widzi się relacje intertekstualne, że postrzega się sieć zależności, konteksty. Podczas egzaminu ósmoklasisty z języka polskiego pamiętać należy, że utwór literacki nigdy nie jest niezależnym bytem, zawieszonym w czasoprzestrzeni, że powstał z jakichś powodów, że nawiązuje na jakimś poziomie budowy czy treści do innych lektur, że wyrasta z pewnych doświadczeń autora. Bez przeczytania tekstów autorskich nie sposób wychwycić wszystkie te niuanse, a nierzadko są one kluczowe przy interpretacji utworu.

Pamiętajmy również, że zapoznanie się z nawet najlepszym, najdokładniejszym opracowaniem, streszczeniem, wyszukanym w najlepszym repetytorium  z języka polskiego dla ósmoklasistów, przygotowanym przez najwybitniejszego polonistę, nigdy nie zastąpi samodzielnej lektury tekstu literackiego. To tylko podczas odczytywania tekstów uczeń poznaje język utworu/epoki/pisarza, wychwytuje ulubione zwroty i wyrażenia twórcy, zapoznaje się ze sposobem prowadzenia narracji. Odkrywa metody różnicowania stylu poszczególnych postaci i jest w stanie wskoczyć obiema nogami w stworzoną przestrzeń literacką, zachłysnąć się jej unikalnością i przechować w pamięci szczegóły, które na egzaminie ósmoklasisty z języka polskiego mogą się okazać bardzo istotne.

Czy można dobrze zdać egzamin ósmoklasisty z języka polskiego, nie czytając żadnej lektury? Z pełnym przekonaniem możemy stwierdzić, że jest to niemożliwe. Ba, nie wystarczy samo przeczytanie, tekst trzeba oswoić, przemyśleć, przebadać. Jak podczas oglądania obrazu, w lekturze warto przyjrzeć się wszystkim elementom tworzącym konstrukcję, a potem spojrzeć całościowo na analizowane dzieło. A poznawanie lektury poprzez streszczenia jest jak słuchanie przez telefon osoby opisującej widziane przez nią dzieło sztuki. Warto czytać, zapoznawanie się z lekturą nigdy nie jest stratą czasu i zawsze zaprocentuje, chociażby poczuciem wywiązania się z obowiązku i komfortem podczas egzaminu ósmoklasisty z języka polskiego.

Pracownia z Oknem na Świat rozpoczęła swoją działalność w 2012 roku.  Jest to placówka oświatowa podlegająca pod warszawskie Kuratorium Oświaty, zajmująca się prowadzeniem kursów edukacyjnych oraz warsztatów rozwojowych dla dzieci, młodzieży i dorosłych. W jej ofercie znajdują się m.in.: kursy przygotowujące do egzaminu ósmoklasisty oraz do matury, warsztaty matematyczne, w tym przygotowujące do konkursów i olimpiad, testy predyspozycji językowych, prowadzone także pod kątem egzaminów do szkół dwujęzycznych. Pracownia organizuje również zajęcia z kompetencji społecznych, czyli warsztaty pewności siebie, trening zastępowania agresji czy akademię efektywnego uczenia się. Swoje kursy prowadzi w 9 lokalizacjach w Warszawie, a jej kadrę tworzy 60 trenerów, w tym pracownicy naukowi uczelni wyższych. Program edukacyjny realizowany jest w oparciu o własne, autorskie materiały. W 2019 roku prowadzone przez Pracownię kursy zostały wyróżnione znakiem jakości „Laur Eksperta”. Z pełną ofertą Pracowni z Oknem na Świat można zapoznać się na stronie www.okno.edu.pl